पीडीआरएफ आणि अग्निशमन विभाग
पी.डी.आर.एफ. (PDRF)
पुणे महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे कार्यक्षेत्र डोंगरमाथ्यावरील वसाहती, जुनी बांधकामे, धरणे, तलाव, प्राधिकरणाच्या कार्यक्षेत्रातून जाणारे राष्ट्रीय महामार्ग आणि इतर भौगोलिक अडचणी यांचा समावेश असलेला विस्तृत आहे.
या सर्व गोष्टी लक्षात घेऊन, प्राधिकरणाच्या सर्वसाधारण सभेत दिनांक २४.०९.२०२४ रोजी झालेल्या सर्व सभेत
पुणे महानगर आपत्ती प्रतिसाद दल
Pune Metropolitan Disaster Response Force – PDRF
स्थापन करण्यास मंजुरी देण्यात आली.
पी.डी.आर.एफ. हे नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित अशा सर्व प्रकारच्या आपत्तींचा सामना करण्यास सक्षम, तत्पर, प्रशिक्षित, शिस्तबद्ध आणि अत्याधुनिक तांत्रिक कौशल्य असलेले दल म्हणून स्थापन करण्यात आले आहे.
या दलाकडे आपत्ती व्यवस्थापनासाठी आवश्यक अत्याधुनिक साधने आणि वाहने आहेत.
अग्निशमन सेवा (Fire Service)
अग्निशमन सेवा ही एक अत्यावश्यक सेवा असून ती जीव आणि मालमत्तेच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वाची भूमिका बजावते.
अग्निशमन विभागाचे प्रमुख उद्दिष्ट आग प्रतिबंधक उपाययोजना राबविणे आणि जीव वाचविणे हे आहे.
आग सुरक्षिततेसाठी आवश्यक उपाययोजना
डी.सी.पी.आर. (विकास नियंत्रण आणि प्रोत्साहन नियम),
National Building Code (NBC)
आणि
महाराष्ट्र अग्नि प्रतिबंध व जीव सुरक्षा उपाय योजना अधिनियम, २००६
यांच्या मार्गदर्शक तत्वांनुसार केल्या जातात.
महाराष्ट्र अग्नि प्रतिबंध व जीव सुरक्षा उपाय योजना अधिनियम, २००६ च्या
कलम २१
नुसार, स्थानिक व नियोजन प्राधिकरणांच्या कार्यक्षेत्रातील विविध इमारतींमधील संभाव्य अग्निधोक्यांचा विचार करून आवश्यक अग्निशमन केंद्रे स्थापन करण्याच्या तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.
सध्या पमप्रवि प्राधिकरणाच्या कार्यक्षेत्रात
३ अग्निशमन केंद्रे
स्थापन करण्यात आली असून त्यामार्फत अग्निशमन सेवा पुरविण्यात येत आहे.
ही अग्निशमन केंद्रे खालील ठिकाणी आहेत:
- नांदेड सिटी
- मारुंजी
- वाघोली
अग्निशमन विभागाची मुख्य कार्ये
अग्निशमन आणि आपत्ती निवारण हे विभागाचे प्राथमिक आणि अत्यंत महत्त्वाचे कार्य आहे. जीव आणि मालमत्तेचे रक्षण करण्यासाठी प्रभावी आणि तत्पर प्रतिसाद देणे ही याची जबाबदारी आहे.
-
- पुणे महानगर आपत्ती प्रतिसाद दल (Pune Metropolitan Disaster Response Force – PDRF): या व्यतिरिक्त, अग्निशमन सेवा मानवनिर्मित आपत्ती (जसे की रासायनिक गळती, अपघात) आणि नैसर्गिक आपत्ती (उदा. पूर, वादळे, भूकंप) हाताळण्यात सक्रिय भूमिका बजावते. ही कार्ये पुणे महानगर आपत्ती प्रतिसाद दल (PDRF) यांच्या सहकार्याने प्रभावीपणे पार पाडली जातात.
- अग्निशमन ना हरकत प्रमाणपत्रांचे (Fire NOC) प्रकार
- प्राथमिक अग्निशमन ना-हरकत दाखला (Provisional Fire NOC):
इमारत बांधकामाचे नकाशे मंजुर करण्यापूर्वी सदर इमारतीस आवश्यक असणारी अग्निशमन यंत्रणा प्रस्तावित करण्यात येते. सदर यंत्रणा प्राथमिक अग्निशमन ना-हरकत दाखल्यात नमूद करण्यात येते. - अंतीम अग्निशमन ना-हरकत दाखला (Final Fire NOC): इमारत बांधकाम नकाशे मंजूर नंतर इमारतचे बांधकाम पूर्ण होऊन प्राथमिक ना-हरकत दाखल्यात नमूद केलेली अग्निशमन यंत्रणा पुरविणे / स्थापन केल्यानंतर सदर यंत्रणेची तपासणी व चाचणी करुन अंतिम अग्निशमन ना हरकत दाखला (Final Fire NOC) दाखला देण्यात येतो.
- पर्यावरण मंजुरी प्रमाणपत्र (Fire Clearance for Environmental Clearance – EC): अग्निशमन विभागाची ही फक्त इमारतीचे लेआउट साठीची तत्वतः मंजुरी केवळ “महारष्ट्र राज्य पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन प्राधिकरण, सरकारकडून पर्यावरण मंजुरी मिळविण्याच्या उद्देशाने दिली जाते. सदर मंजूर म्हणजे ना-हरकत दाखला नव्हे.
- अग्निशमन बंदोबस्त (Standby Duty Services): विशेष कार्यक्रम, जनसमुदाय जमाव, महत्त्वाचे कार्यक्रम किंवा संभाव्य आगजोखीम असलेल्या ठिकाणी आपत्कालीन परिस्थितीत त्वरित अग्निशमन कार्यवाही करता यावी म्हणून अग्निशमन दलाकडून दिली जाणारी सुरक्षा सेवा म्हणजे अग्निशमन बंदोबस्त.
- प्रशिक्षण आणि जनजागृती (Training and Awareness): अग्निशमन सेवा सार्वजनिक जनजागृती मोहीमा राबवते तसेच आपत्तीच्या काळात सज्जता आणि त्वरित प्रतिसाद सुनिश्चित करते.








